ARTYKUŁY
Kiedy odchodzą anioły...
3814
2015-10-26

Na cmentarzu parafialnym w Krzyżanowicach w ostatnich dniach uległ zniszczeniu jeden z najcenniejszych nagrobków w naszej gminie. Tajemniczo piękna i niepowtarzalna figura anioła wieńcząca wystawiony w połowie XIX wieku nagrobek leży połamana obok fragmentów postumentu. Jest to kolejne świadectwo zniszczeń jakie powoduje czas i ludzka beztroska.

Kiedy odchodzą anioły...Kiedy odchodzą anioły...Kiedy odchodzą anioły...

Wystawiony 160 lat temu po śmierci Bronisławy Szymanowskiej herbu Korwin nagrobek w najstarszej części cmentarza parafialnego w Krzyżanowicach to jedyny zachowany przykład nagrobka żeliwnego na tym cmentarzu i zarazem bardzo rzadki, nie tylko w regionie ale i w skali kraju, przykład wykonanej z aluminium pełnoplastycznej rzeźby figuralnej przeznaczonej do wystawienia na polu grzebalnym. Rzeźba przedstawiała anielicę (anioły nie mają płci, ale w tym wypadku postać ma wyraźne cechy żeńskie, więc możną ją tak nazwać) ze skrzydłami ubraną w falistą suknię przepasaną w biodrach. Czoło lekko opuszczone i pochylone do przodu, prawe kolano wysunięte, dłonie i nagie stopy złączone razem. Nieznaczną dynamikę rzeźby podkreślają rozpuszczone loki włosów rozwiane przez wiatr. Na uwagę zasługuje wykończenie sukni – kwadratowy dekolt i zdobienia pod nim w obrębie klatki piersiowej.  Figura była ustawiona na postumencie odlanym z żeliwa. Warto podkreślić też, że połowa XIX wieku to początek swoistej mody na groby z tego materiału. Na iłżeckich cmentarzach istnieje kilka ich przykładów.

Bardzo podobny postument posiadał nagrobek zmarłego w 1856 r. Michała Rzewuskiego wystawiony na cmentarzu starym w Iłży. Obecnie nagrobek ten jest również zniszczony i nie stoi na swoim pierwotnym miejscu. Jeszcze około 20 lat temu nagrobek ten był kompletny i trwał tam gdzie go wystawiono. Elementy żeliwne z jakiego był wykonany postument, ażurowe stopnie pod nim, łuki podstawy i ogrodzenie, wykonywano w Bliżynie. Na nagrobku Szymanowskiej nie widnieje jednak sygnatura tego miasta, ale istnieje duże prawdopodobieństwo, że tam właśnie powstały. Miejsce wykonania rzeźby anioła jest znacznie trudniejsze do określenia.

Sam postument to cztery płyty stanowiące prostopadłościan i osadzone w dwóch ramach (górnej i dolnej). Od frontu (od zachodu) widnieje wypukły napis:

ś. p.

BRONISŁAWIE

KORWIN

SZYMANOWSKIEJ

Zmarłej w kwiecie wieku

dnia 25 Maja 1855 roku.

Krótki bieg jej życia strescic

można tym wyrazem jednym

Żyła sercem dla rodziny

ręką scierała łzy biednym.

W napisie brak jest kresek nad literkami „s” i „c”. Wiązało się to z ówczesną  technologią odlewniczą. Epitafium rozpoczyna tradycyjny skrót „świętej pamięci”. Imię i nazwisko zapisane jest w celowniku. Forma ta - najogólniej mówiąc – to wskazanie komu (czyli kogo upamiętnia) jest wystawiony nagrobek. Przeważnie jednak imię i nazwisko jest poprzedzane jakimś sformułowaniem, które tą odmianę powoduje. Często także personalia zapisywane są w dopełniaczu, np. na przywołanym już nagrobku Rzewuskiego wystawionego niemal w tym samym czasie:

ZA

wieczny spokój duszy

MICHAŁA RZEWUSKIE

GO

Zwyczaj niezapisywania imion i nazwisk w mianowniku jest charakterystyczny dla dziewiętnastowiecznych tekstów nagrobnych i posiada swoją długą tradycję. Imię i nazwisko zmarłej dodatkowo wyróżnione jest poprzez zastosowanie majuskuły. Nie jest znany wiek Bronisławy, ponieważ nie podano daty jej urodzenia. Liczba lat została zastąpiona określeniem „w kwiecie wieku”. Na tej podstawie można przypuszczać, że Szymanowska zmarła mając trzydzieści kilka lat (albo nico mniej lub nieco więcej niż trzydzieści). Odnosząc się do artykułu o fragmencie macewy z iłżeckiego cmentarza żydowskiego („Tu pochowana…”) można dodać, że mniej więcej ten sam wiek w żydowskich tekstach nagrobnych określany jest jako „w połowie jej dni”.

Po podaniu informacji następuje krótki lecz oryginalny wiersz. Dwa zdania zapisane są w czterech wersach. Ośmiozgłoskowy tekst posiada w wersie drugim i czwartym rymy żeńskie dokładne. Uwagę w wierszu zwraca szyk zdań oraz słownictwo i poprawność jego zapisu co z kolei może świadczyć o wysokim wykształceniu fundatorów nagrobka. Z tekstu powtórnie wynika, że Bronisława umarła przedwcześnie. Opiekowała się członkami własnej rodziny oraz biednymi lub przynajmniej zajmowała się dobroczynnością. Nie wiemy dokładnie kim była. Jak podaje Sebastian Piątkowskie w tekście dotyczącym okresu zaborów w naszym regionie („Miasto w nowej odsłonie – monografia Iłży, s. 118) Bronisława Szymanowska w 1855 roku stała się właścicielką Gaworzyny oraz, że zmarła bezdzietnie.

Pole grobowe otoczone jest żeliwnym ogrodzeniem  składającym się z segmentów, których wzór był bardzo popularny. Dokładnie takie samo ogrodzenie możemy spotkać na innych cmentarzach w regionie oraz przy wystawionym przez Wojciecha Brudkę w 1901roku krzyżu w Seredzicach.

Nagrobek jest wpisany do rejestru zabytków i pozostaje pod nadzorem konserwatora zabytków. Obecnie jako świadoma społeczność musimy się zastanowić nad następującymi kwestiami: 1) w jaki sposób zabezpieczyć nagrobek przed dalszym zniszczeniem 2) w jaki sposób zabezpieczyć jego elementy przed kradzieżą 3) kto powinien zająć się odnowieniem nagrobka 4) ile każdy z nas może dać pieniędzy na jego remont i odnowienie.

Nagrobek Bronisławy Szymanowskiej przetrwał wiele groźnych momentów. Historia naszej gminy obfituje w wydarzenia gdy nasza kultura materialna bezpowrotnie była niszczona. Czasy te jednak nie minęły. Po ostatnich wydarzeniach związanych z dewastacją nagrobków na cmentarzu starym w Iłży, jeszcze bardziej powinniśmy chronić groby naszych przodków. Anielica ze złożonymi dłońmi trwała przez ponad półtora wieku zachwycając przechodniów swoją spokojną twarzą pogrążoną w modlitwie. Teraz jej twarz odwróciła się od ludzi i jest zwrócona ku niebu. Leży w chwastach, a przecież nie tam jest jej miejsce. Ta rzeczywista sytuacja to także metafora mająca swoje ukryte znaczenie. Zarówno śmierć jak i życie posiada swoją symbolikę, na którą trzeba być wrażliwym.

 

Oprócz grobu Szymanowskiej w ruinę popadł starszy od niego o całe pół wieku krzyż przy tym samym cmentarzu. Wystawiony przez Rocha Romera na początku XIX wieku przydrożny krzyż zawalił się w zeszłym roku. Po tym cennym krucyfiksie został tylko postument.

(c) tekst, zdjęcia odpisy inskrypcji: Łukasz Babula 2015.
powrót
ilza
Ogłoszenia
Sprzedam alufelgi 17 cali
Witam, sprzedam 4 szt. alufelgi 17‘ (opony R17/225/45) - 5 śrub - założone były przy VW Golf 4 (pasują do Passata, Audi) Alufelgi są proste, nie mają bicia, z oponami - dwie opony jeszcze posłużą jeden sezon cena 430zl Cena do uzgodnienia.
Tomek, Iłża
Tel.: 509-139-815
sprzedam mieszkanie
Sprzedam mieszkanie Sprzedam mieszkanie 40 m2 na os. Zuchowiec, duża kawalerka z balkonem, przedzielona na dwa pokoje, duża kuchnia. Mieszkanie po remoncie. Tel.505-476-156
Ilza, os.Zuchowiec
Tel.: 505476156
Wynajme Lokal
Wynajmę cały lokal po salonie fryzjersko kosmetycznym w Iłży na ul. Partyzantów 27, odnowiony po odbiorze sanepidu
Iłża, Partyzantów
Tel.: 723312399
Przyjmę na staż
Przyjmę na staż do sklepu Spożywczo-Przemysłowego w Iłży. Więcej informacji: tel. 783991912
Iłża
Tel.: 783991912
sprzedam lub wynajmę
SPRZEDAM LUB WYNAJMĘ MIESZKANIE W BLOKU W MIEJSCOWOŚCI PAKOSŁAW 2 POKOJE,KUCHNIA,ŁAZIENKA,PIWNICA, BUDYNEK GOSPODARCZY, DZIAŁKA, WIĘCEJ INFORMACJI POD PODANYM NUMEREM TEL.CENA DO UZGODNIENIA
Irena, Pakoslaw
E-mail.: 602817487
Poszukuję do wynajęcia
Witam poszukuję (kawalerki, lub mieszkania 2 pokoje) do wynajęcia. Jeżeli macie takie gniazdko lub wiecie kto może mieć proszę o kontakt.
Daria, Iłża
Tel.: 516927589
Sprzedam mieszkanie
Sprzedam mieszkanie 40 m2 na os. Zuchowiec, duża kawalerka z balkonem, duża kuchnia. Tel. 698680086
Robert Kumanowski, Iłża
Tel.: 698680086
Lokale na biura/gabinety
W nieruchomości trwa obecnie remont - istnieje możliwość dostosowania lokali pod indywidualne wymagania. Lokalizacja w Iłży (wysoki parter) pomiędzy osiedlami Staszica i Zuchowiec.
Piotr, Iłża, Jakubowskiego 2
Tel.: 505236180
E-mail.: fansoad@op.pl
Prace zaliczeniowe
Kończysz studia? Nie masz czasu/ochoty napisać pracy? Najwyższej jakości prace zaliczeniowe (semestralne, licencjackie, magisterskie i inne), pisane przez doświadczonego publicystę i bloggera.
Kraków, Owocowa
Tel.: 512675464
E-mail.: pracezaliczeniowe@spoko.pl
STAŻ
Przyjmę na staż oferta dla mężczyzny z obsługa komputera i ogólna wiedzą na temat budowy samochodów lub mężczyzny z uprawnieniami na wózek widłowy
Konrad, Iłża, Partyzantów 29
E-mail.: 601612271
Wszystkich on-line: 1
Gości: 1

Najwięcej on-line było 2018-06-10:
0 użytkowników i 222 gości
COPYRIGHT © 2013
All rights reserved by Polish regislation

Projekt i wykonanie H15.pl - Paweł Jadczak
Dołącz do nas
W związku ze zmianą prawną odnośnie przechowywania wrażliwych danych osobowych zmieniliśmy dział "Polityka Prywatności", zapraszamy do zapoznania się z działem.